Print

1991 წ. 21 თებერვალი

ზვიად გამსახურდია:

„კრემლის ზღურბლს მხოლოდ მაშინ გადავაბიჯებ,

როცა თავისუფალი საქართველოს მოქალაქე ვიქნები“

- ამბობენ, გამსახურდია პოლიტიკაში ახალბედა არ არისო, როგორ მოხდა ეს? თქვენ ხომ არასოდეს არ გიმუშავიათ სახელმწიფო თუ პარტიულ სტრუქტურებში?

- ყველაფერი ჯერ კიდევ სკოლაში დაიწყო. იქ, პირველად ჩემს ცხოვრებაში შევქმენი პატრიოტული ორგანიზაცია, რომელმაც პირველი პროკლამაცია გამოუშვა. 1956 წელს, იქვე, ამხანაგებთან ერთად, პირველად დამაპატიმრეს.

- წარმომიდგენია რა თავზარი დაეცემოდა თქვენს ოჯახს. მამათქვენი ხომ ცნობილი მეცნიერი იყო, აკადემიკოსი, ჰოდა, უეცრად შვილის დაპატიმრება ანტისაბჭოური საქმიანობისათვის...

- არავითარი თავზარი არ დასცემია. მამაჩემი რამდენადმე ჩვენი იდეური მოძღვარი იყო. მეტსაც ვიტყოდი - ინიციატორი. მერე კი ინანა, ვინაიდან დიდი საფრთხე შეგვექმნა. ყოველ დაკითხვაზე გვემუქრებოდნენ: „ახლა თქვენ საპატიმროდან ვეღარ გამოხვალთ. მერე კი ციმბირი. ასე რომ, ბიჭებო, შინ მალე ვერ დაბრუნდებით და საერთოდ დაბრუნდებით კი...“ ქართველ მწერლებსა და მეცნიერებს რომ არ გამოედოთ თავი, ალბათ, ასეც იქნებოდა. მე მგონია, მხოლოდ მათი დამსახურებაა, რომ რამოდენიმე თვის პატიმრობა გვაკმარეს, შემდეგ კი პირობითი სასჯელი მივიღეთ.

- მაგრამ რამდენად სერიოზული იყო ყოველივე ეს? ხომ არ ჰგავდა ბავშვების პოლიტიკობანას თამაშს? ასეთი რამეც ხომ ხდებოდა ჩვენში. ასეთი თამაშები ბევრს ძალზე ძვირად დაუჯდა.

- არა, ეს თამაში არ ყოფილა. ყველაფერი ძალზე სერიოზულად იყო. ჩვენ გვესმოდა თუ რაოდენ დიდი იყო საფრთხე, რაოდენ დიდი იყო პასუხისმგებლობა. საერთოდ, შუა 50-იანი წლები საქართველოში ამბოხიანი ხანა იყო, რაც, ნაწილობრივ, დაკავშირებული იყო სტალინისტების მოძრაობასთან. მაშინ ახალგაზრდობა პროტესტს აცხადებდა ეროვნული სიამაყის გამო, როცა ხედავდა როგორ ლანძღავდნენ სტალინს...

- ჰოდა, თქვენც გადაწყვიტეთ მისი დაცვა, როცა სათავეში ჩაუდექით ახალგაზრდობის სტიქიური პროტესტის პროცესებს?

- პირიქით, სულ სხვა მიზანი გვქონდა - არა სტალინის უკვდავყოფა, არა მისი განდიდება, არამედ დამოუკიდებელი ქართული სახელმწიფოს აღდგენა. ერთი მუჭანი ვიყავით, მაგრამ ეს მოძრაობის დასაწყისი იყო... რაც შეეხება სტალინს, აი რა მინდა მოგახსენოთ: შეცდომა იქნებოდა გველაპარაკა მასზე, როგორც ქართული ეროვნების კაცზე. იგი ტოტალიტარიზმმა შვა. ისევე როგორც ნებისმიერ სხვა დიქტატორს, ტირანს, არც მას აქვს ეროვნება. შემთხვევითი არ არის, რომ ჩვენი ხალხი ერთ-ერთი ყველაზე დაზარალებული აღმოჩნდა. მთელი ჩემი ცხოვრების მანძილზე სტალინის წინააღმდეგ გამოვდიოდი.

- სტალინისადმი ასეთმა დამოკიდებულებამ ხომ არ გაამრავლა თქვენი ოპონენტები? კავშირის ზოგიერთ რესპუბლიკაში დღემდე დარწმუნებული არიან, რომ ამ სახელს საქართველოში მოწიწებით, თაყვანისცემითაც კი იხსენიებენ.

- რამდენიმე წლის წინათ სტალინიზმი აქ მართლაც ძლიერი იყო. დღეს ფაქტობრივად აღარ არსებობს, მხოლოდ ძალზე დაბალი კულტურის მქონენი ან პოლიტიკური ავანტიურისტები ღაღადებენ კვლავ მის სიდიადეს. მარტო ერთი რამ იციან: სტალინი ქართველი იყო. თვითონ განსაჯეთ: რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს უკანასკნელ არჩევნებში სტალინის დაცვის საზოგადოებამ სრული კრახი განიცადა. მათი წარმომადგენლები არც კი შეუტანიათ საარჩევნო სიებში...

- ბევრი თქვენი გამოსვლა მოწმობს, რომ თქვენ ურყევი ანტიკომუნისტი ბრძანდებით. მაგრამ როგორც უზენაესი საბჭოს თავმჯდომარე იძულებული ხართ დიალოგი აწარმოოთ სხვადასხვა პოლიტიკურ პარტიასთან, მათ შორის - კომუნისტებთანაც, ხომ არ არის რაიმე წინააღმდეგობა თქვენს პირად მრწამსსა და სახელმწიფო მოღვაწის როლს შორის?

- არაერთგზის მსმენია: რა საჭიროაო საკუთარი ანტიკომუნიზმის წარმოჩენა? აქაოდა, ეს მხოლოდ ზრდისო ოპონენტთა რიგებს. მაგრამ, გამიგეთ, სხვაგვარად არ შემიძლია - ეს ორმაგი თამაში იქნებოდა. არ შეიძლება საკუთარი თავისა და საკუთარი ხალხის მოტყუება, - ამაზე მწარე ხვედრი, ამაზე შემზარავი დანაშული არ არსებობს. საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტია მიმაჩნია პასუხისმგებლად მთელი იმ უბედურებისათვის, რომელიც თავს დაატყდა ჩემს ხალხს (ისევე, როგორც საბჭოთა იმპერიის ყველა ხალხს) უკანასკნელ შვიდწლეულზე მეტი ხნის განმავლობაში... დიალოგიო ბრძანეთ. მე მზად ვარ ამისათვის და არა მარტო კომუნისტებთან, არამედ ნებისმიერ სხვა პოლიტიკურ პარტიასთანაც. მაგრამ რაზე ველაპარაკოთ? მას შემდეგ, რაც ამ კაბინეტში ვმუშაობ, საქართველოს კომპარტიის ცენტრალური კომიტეტიდან მხოლოდ ერთ საკითხზე მომმართეს - ცენტრალური კომიტეტის ადმინისტრაციული შენობის თაობაზე. როგორც ჩანს, მეტი არაფერი აწუხებდათ. ვერაფერს ვიტყვი იმაზე, რომ ამ საუბრების ტონალობა პირდაპირ შეუწყნარებელია. როგორც კი მწვავდება საუბარი მაშინვე იმუქრებიან: „მედესანტეებს გამოვიძახებთო“.

- თქვენ რეალურად მიგაჩნიათ მოვლენათა ამგვარი განვითარება?

- არა მგონია. ყოველ შემთხვევაში, ჯერჯერობით, ჩვენში ხომ რამდენადმე სხვაგვარი პირობებია, სხვაგვარი პოლიტიკური და სოციალური გარემოა, ვიდრე, ვთქვათ, ლიტვაში. საბჭოთა კავშირის კომუნისტურ პარტიას საქართველოში დასაყრდენი არა აქვს. ბალტიისპირეთში კომუნისტები იმის იმედად არიან რომ ეროვნულ-განმათავისუფლებელ მოძარაობას მოსწყვეტენ რუსულენოვან მოსახლეობას, მათ შორის კონფლიქტს გააჩაღებენ. ჩვენ კი მხარს გვიჭერს არა მარტო ქართული მოსახლეობა, უყოყმანოდ ვამბობ, რომ საქართველოში მცხოვრებ რუსთა უმრავლეოსობა ჩვენს მხარეზეა. ჩვენს შორის არ არის და არც ყოფილა კონფლიქტი. ცხადია, რამდენადმე სხვაგვარი სიტუაციაა სამხრეთ ოსეთში და აფხაზეთში - იქ საბჭოთა კავშირის კომუნისტურმა პარტიამ მიაგნო საყრდენ წერტილს, რომელიც ესოდენ სჭირდება ჩვენთან საბრძოლველად. ამგვარ ცნობებს რომ ავყვეთ, ჩვენ თურმე იმის გარდა არას ვაკეთებთ, რომ საქართველოში მოსახლე ხალხების მეგობრობას ვანგრევთ. ვითომდა შევიარაღდით ლოზუნგით - “საქართველო - ქართველებს” და არაქართველებს ვავიწროვებთ. სამწუხაროდ, ჩვენი ინფორმაცია ცენტრალური გაზეთების ფურცლებზე ვერ ხვდება და ხალხს სჯერა ეს სისულელე… ამას წინათ ჩვენს გაზეთებში გამოქვეყნდა ჩემი გამოსვლა, რომელიც სამხრეთ ოსეთს ეხებოდა. გაზეთის სამი სვეტი ფაქტები, ისტორიული ცნობები - განა მოასწრებ ყოველივე ამას ხანმოკლე საუბრისას? სამწუხაროდ, რუსეთში არ იციან ამ ეთნიკური კონფლიქტის არც ისტორია და არც არსი… მაგრამ მე მგონია საჭიროა მისი პოლიტიკური არსის ცოდნა. სამხრეთ ოსეთში კონფლიქტის გაღვივება ხელს აძლევს იმათ, ვინც მთავარ მიზნად დაისახა - რადაც უნდა დაუჯდეს არ დაუშვას დამოუკიდებელი ქართული სახელმწიფოს აღდგენა.

- თქვენი აზრით დღეს რეალურად ვინ ახორციელებს სახელმწიფო ხელისუფლებას სამხრეთ ოსეთში?

- სრულიად არავინ. შარაგზებს მოსდებიან შეიარაღებული ადამიანები, ავაზაკები და ტერორში ჰყავთ მოსახლეობა - სხვათა შორის, არა მარტო ქართული. ხშირ შემთხვევაში ეს არმიის ბრალიც არის. ცოტა როდი გვაქვს იმის ფაქტი, რომელიც ადასტურებს მის თანამშრომლობას დესტრუქციულ ძალებთან. ზოგიერთი მათგანი ამას წინათ ვაცნობე საბჭოთა კავშირის პრეზიდენტს… ერთი მიბრძანეთ, რა კვალიფიკაცია უნდა მივცეთ სამხედრო მოსამსახურეების - ოფიცერ ა. პოლეშჩუკისა და პრაპორშჩიკ ე. სტაროლუბცევის საქციელს, რომლებმაც “ბოევიკების” ფორმა ჩაიჯაჯეს, ნიღბები გაიკეთეს, საქართველოს შინაგან სამინისტროს საგუშაგოს დაესხნენ თავს და ავტომატები დაუშინეს? ან იმას რა ვუწოდოთ, რომ სეპარატისტთა ლიდერები ტ. კულუმბეგოვი და ა. ჩოჩიევი, მდევარს განრიდებული, ხშირად პოულობენ თავშესაფარს საჰაერო-სადესანტო პოლკის ბაზაში? დღემდე არ მიგვიღია მკაფიო პასუხი კითხვაზე, თუ ვინ ამარაგებს ექსტრემისტთა ბანდებს რაკეტებით და ტყვია-წამლით. ამის გამო პრეზიდენტს ზუსტად ასე მივწერე. ისეთი შთაბეჭდილება იქმნება, რომ ცხინვალში ყველაფერი ლიტვურ-ლატვიური სცენარით ხდება-მეთქი.

- ჩვენი საუბრის დროს ერთხელაც არ წამოგცდენიათ სიტყვა “ნაციონალური”… თქვენ ნაციონალისტი ხართ?

- არა, მე პატრიოტი ვარ. მაგრამ ეს ჩემი მრწამსის ემოციური მხარეა, მაგრამ, თუ იდეოლოგიურ პლატფორმას განვიხილავთ, მე ქრისტიან-დემოკრატი ვარ. განა შეიძლება სახელმწიფო წყობილების ასეთი ფორმის პირობებში ერთი ერის რაიმე პრობლემები მეორე არამკვიდრი ერის უფლებათა შელახვის ხარჯზე გადაიჭრას? ცხადია, არა.

როცა ჯერ კიდევ ვიწყებდით ბრძოლას, ჩვენთან ერთად იყვნენ რუსეთის საუკეთესო შვილები - დემოკრატიული ინტელიგენცია, დემოკრატიული საზოგადოება. ჩვენ ერთად ვმოქმედებდით. ჩვენში, საქართველოში, იბეჭდებოდა თითქმის მთელი რუსული “სამიზდატი” და მთელ კავშირში ვრცელდებოდა. დღეს კი ცენტრში ვიღაც-ვიღაცეებს ძალზე სურთ რუსი ადამიანების სულში ეჭვი დათესონ, ფაშისტები ხომ არ მოექცნენო ხელისუფლების სათავეში?

- არასოდეს არ მოგსურვებიათ შეხვედროდით მ.ს. გორბაჩოვს და გეცადათ საქართველოსადმი კავშირის შემდგომი დამოკიდებულების პრინციპების შემუშავება?

- თავმჯდომარის პოსტზე ყოფნის მანძილზე, არც ერთხელ არ გადამიბიჯებია კრემლის ზღურბლისათვის. ეს შემთხვევითი არ გეგონოთ. ეს პოზიციაა.

მე კრემლის ზღურბლს მხოლოდ მაშინ გადავაბიჯებ, როცა თავისუფალი საქართველოს მოქალაქე ვიქნები. ეს არაერთგზის მითქვამს გორბაჩოვისათვის. არ შეიძლება სუვერენულ რესპუბლიკებზე ილაპარაკო, თან კი მათ ისე მოექცე, თითქოს შეუგნებელი ბავშვები იყვნენ, რომლებსაც ყოველდღიური მეურვეობა და მამის ქამარიც სჭირდებათ! ურთიერთობის ასეთი პრინციპით კავშირი ვეღარ განახლდება. ამ მხრივ ჩვენ ყველას რუსეთის, ელცინის დიდი იმედი გვაქვს. ვიცით, როგორ უჭირს - იქნებ ყველაზე მეტადაც, ჩვენს შორის. ყველაზე მეტად მას უტევენ. როგორ დავეხმაროთ ამ კაცს? ერთადერთი იმედი ისაა - მებრძოლია და მაინც ვშიშობ… მით უმეტეს, რეაქციული ძალები ცენტრშიაც უტევენ.

- შევარდნაძის განცხადებამ გადადგომის შესახებ მომავალი დიქტატურის წინააღმდეგ პროტესტის ნიშნად, მთელი მოსახლეობის ყურადღება მისკენ მიაპყრო…

- მე რამდენადმე სხვაგვარად ვუყურებ ამას. მე მგონია ეს ნაბიჯი გადაადგმევინა, როგორც ყველა სხვა ნაბიჯი, კრემლის ნებამ. რა თქმა უნდა, შევარდნაძის განცხადებამ დიდი აურზაური გამოიწვია ქვეყნის შიგნითაც და საზღვარგარეთაც, მაგრამ, ამასთანავე, ეს დაეხმარა კიდეც გორბაჩოვს. ბევრი საკავშირო დეპუტატი ხომ ყრილობაზე პრეზიდენტთან საბრძოლველად ჩამოვიდა, საგარეო საქმეთა მინისტრის ამ განცხადებამ კი ეს დაავიწყა და მხოლოდ შევარდნაძეზე ლაპარაკობდა.

- ზოგიერთი ჩვენი მკითხველი დაეჭვდება - გამსახურდია ამას იმიტომ ამბობს, რომ საქართველოში შევარდნაძის დაბრუნებისა ეშინიაო.

- სრულიადაც არა. მოდი ასე ვიმსჯელოთ: რა პოზიციებს დაადგება შევარდნაძე, თუ მაინც დაბრუნდება საქართველოში? პირადად მე მგონია, იგივე პოზიციებს, როგორც ყოველთვის - კრემლისას. აქვს თუ არა იმის შანსი, რომ ხალხი გაიყოლიოს, მე მგონია, არავითარი!

- ყველაზე მეტად რა გაწუხებთ დღეს? რა უწინარესი ამოცანებია თქვენს წინაშე?

მაწუხებს კრიმინალური ბანდები. მაწუხებს ის, რომ მაფიოზური დაჯგუფებანი შეეკვრნენ ხელმოცარულ პოლიტიკოსებს და დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლის დროშით გვევლინებიან, ასულელებენ ხალხს. ჩვენ უნდა დავამთავროთ სახელმწიფო ხელისუფლების სტრუქტურების ჩამოყალიბება; ბოლო უნდა მოეღოს ქაოსსა და ანარქიას, რომლებიც საქართველოს ზოგიერთ რაიონში სუფევს. ხალხს ჭამა-სმა და ჩაცმა-დახურვა უნდა. ამას კი ახალი ეკონომიკა სჭირდება. ერთი სიტყვით, საზრუნავი და საწუხარი უამრავი გვაქვს. ერთადერთი, რაც არ გვყოფნის, - დროა.

ინტერვიუს უძღვებოდა

პავლე ვოშჩანოვი

(გაზ. „კომსომოლსკაია პრავდა“ №36 (56) 1991 წ. 21 თებერვალი)

რედაქციისაგან: როგორც ბატონმა ზვიადმა აღნიშნა, საბოლოოდ ინტერვიუს დაბეჭდვა მასთან შეუთანხმებლად მოხდა და ამიტომ გაპარულია რამდენიმე უზუსტობა, რომლის გამოსწორებაც ვერ მოხერხდა“.

[გაზ. „საქართველოს რესპუბლიკა“|№36 (56), გვ.1; 22 თებერვალი, 1991 წ.].